Τρίτη, 20 Δεκεμβρίου 2011

Όσιος Ευγένιος ο Αιτωλός (Γιαννούλης) - Ο Άγιος που αντιστάθηκε στους "λυκόμορφους φορολογητές"





Λίγα λόγια για τον βίο του
Όσιος Ευγένιος ο Αιτωλός (+1682)

Γεννήθηκε στο χωριό Μεγάλο Δένδρο Τριχωνίδος το 1597. Νέος προσήλθε στο μοναστήρι της Παναγίας Βλοχού στο Αγρίνιο. Κατόπιν κατέφηγε στη μονή Τροβάτου Αγράφων, όπου συνδέθηκε μ’ ενάρετους Γέροντες και αύξησε τις γραμματικές του γνώσεις. Σε ηλικία δεκαεπτά ετών εκάρη μοναχός και μετά δύο έτη χειροτονήθηκε διάκονος στη μονή Τατάρνης1.
Μέ τον Γέροντα του Αρσένιο επισκέπτεται το Άγιον Όρος. Ο Ευγένιος συνδέεται με τον σχολάζοντα επίσκοπο Χαραλάμπη, «εις άκρον αρετής εληλακότα», στη μονή Ξηροποτάμου. Ο Γέροντας του αναχωρεί για τα Ιεροσόλυμα και, όταν μαθαίνει ο Ευγένιος, μετά από πολύ καιρό, τον θάνατο του, επιστρέφει στη μονή Τροβάτου. Το Άγιον Όρος έμεινε νοσταλγικά στη μνήμη του.

Κατόπιν επισκέπτεται την Αλεξάνδρεια, όπου τον χειροτονεί Ιερέα ο πατριάρχης Κύριλλος ο Λούκαρις, το Σινά και τα Ιεροσόλυμα2.
Επιστρέφει στην πατρίδα του και παραμένει στις μονές Βραγγιανών, Βαρνάκοβας και Τατάρνης. Ως φιλομαθής παρακολουθεί μαθήματα στην Κεφαλλονιά, Ζάκυνθο και Κωνσταντινούπολη από ονομαστούς δασκάλους. Ιδρύει σχολές και διδάσκει στην Άρτα, Μεσολόγγι, Αιτωλικό, Αγρίνιο, Καρπενήσι, μονή Αγίας Παρασκευής Βραγγιανών. Αποκτά πολλούς και καλούς μαθητές, οι οποίοι με τη σειρά τους διαπρέπουν και ιδρύουν σχολές. Κτίζει ναούς, κηρύττει συνεχώς, γράφει πλήθος επιστολών, περί τις πεντακόσιες, ασχολείται με τη συγγραφή και την ύμνογραφία3.
Εκοιμήθη προσευχόμενος, αφού είχε προαισθανθεί το τέλος του, ώρα 12 της 5ης Αυγούστου 1682 στη μονή Βραγγιανών, περιστοιχισμένος από αγαπητούς του μαθητές. Βιογράφος του υπήρξε ο πιστός του μαθητής ιερομόναχος Αναστάσιος ο Γόρδιος (1703)4.
Η αναγνώριση του Ευγενίου ως αγίου έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο την 1.7.1982. Πλήρη ασματική ακολουθία συνέταξε ο μοναχός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης4.
Από το όλο έργο του οσίου Ευγενίου φανερώνεται ή μεγάλη του αγάπη προς τον Θεό και τους ανθρώπους. Ο ίδιος υπήρξε ακούραστος πνευματικός εργάτης σε δύσκολες ώρες του Γένους, φωτισμένος οδηγός και ενάρετος διδάσκαλος. Τη ρητορεία, τη μόρφωση, την απέραντη μνήμη, το θάρρος, τη θέληση και την εξαιρετική του βούληση τα έθεσε όλα για την ανόρθωση των υποδούλων αδελφών του. Στό Καρπενήσι υπάρχουν δύο παρεκκλήσια του.
Η μνήμη του τιμάται στις 5 Αυγούστου5.


Οι Άγιοι του Αγίου Όρους
Μωυσέως Μοναχού Αγιορείτου
Εκδόσεις Μυγδονία

....Τα πνευματικά φώτα και τις εμπειρίες του ο Γιαννούλης τα μετέφερε στο κέντρο της Ελλάδας και στα "πυρίφλεκτα Άγραφα", όπου εκτός της ίδρυσης των Σχολών του, έγινε υπερασπιστής των λαϊκών δικαιωμάτων, επικριτής των κακών προεστώτων (των στύλων της τυραννίδος), σκληρός επιτιμητής των κακών κληρικών. Και δεν ήταν μόνο η ξένη τυραννία, που απειλούσε το γένος, αλλά και οι πολλοί χριστιανοί άρχοντες, που έγιναν "επιλήσμονες θείων και ανθρωπίνων νόμων", που συμπεριφέρονταν ως "λύκοι επί τα πρόβατα". Ταυτοχρόνα, ως κληρονόμος της αρχαίας ελληνικής παιδείας, τοποθετούσε στην κορυφή των αξιών την αρετή ως ήθος, ως σκέψη, ως πράξη, ως συμπεριφορά, ως φρόνηση, ως μέτρο ηθικής αυτοκαταξίωσης του ανθρώπου, ("δαιμόνιον τι κτήμα και τίμιον η αρετή").
Δάσκαλος με την πλατιά σημασία του όρου ο Ευγένιος Γιαννούλης, του οποίου τα εκπαιδευτικά προσόντα ήταν πολύπλευρα και η πνευματική του ανατροφή, με τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και φιλοσόφους, ουσιαστική και όχι επίπλαστη.
πηγή

‘Οσίου Εγενίου το Ατωλο πιστολαί

Παρουσίασις-Σχόλια
Ὑπὸ Παναγιώτου Κων. Βλάχου

1. Εισαγωγικόν Σημείωμα

Ο αποδέκτης της εκ Βραγγιανών επιστολής του Οσίου Ευγενίου Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος είναι διερμηνεύς του Σουλτάνου. Ως γνωστόν, Έλληνες Φαναριώται, υπηρετούντες ως διερμηνείς εις την Σουλτανικήν αυλήν,προσέφεραν και υπηρεσίας εις τους υποδούλους αδελφούς - και το Γένος ολόκληρον - ευρισκόμενοι μεταξύ αυτών και του Τούρκου δυνάστου. Εκ του περιεχομένου της επιστολής τεκμαίρεται η οικειότης του ενοίκου της «ανηλίου Γούβας» των Αγράφων Οσίου Ευγενίου και η πρόθεσίς του διά της μετ’ αυτών επικοινωνίας να ωφελή τους συμπατριώτας του, ελαφρύνων της δουλείας τον ζυγόν.
Εν αρχή της επιστολής γίνεται λόγος δια την προσωπικότητα του Αλεξάνδρου και την ευεργετικήν δια το Γένος προσφοράν φιλογενών διερμηνέων.
Ακολούθως διεκτραγωδούνται τα δεινά των υποδούλων. Η επιστολή κλείεται με αναφοράν εις συνετόν και επιεική έναντι των Ελλήνων Τούρκον αξιωματούχον και φιλόφρονας και παρακλητικούς προς τον αποδέκτην λόγους δι’ επικοινωνίαν.


2. Κείμενον

Βρανιαν ουλ. 1677 λέξανδρος (Μαυροκορδάτος)
Τ
λογιωτάτ κα ν χριστιανος νδράσιν νδοξοτάτ κυρί λεξάνδρ κα δοκιμωτάτ διερμηνευτ το ατοκράτορος γείαν κα σωτηρίαν εχομαι παρ θεο.
ξιώθημεν γαθ τύχ προλαβόντως τν τιμίων σου γραμμάτων, σοφώτατε κα ναπαύσαμεν τν πόθον ν εχομεν πρς σ πρ πολλο. σμεν μν δι τν γραμμάτων πως τε νν χεις κα ν τίσιν, οδ πρ τν γραμμάτων μς διέλαθεν, γνώσθη δέ σου κλίσις μλλον ν χεις πρς τ καλ
κα
πρς τ κρείττονα τν πραγμάτων ροπ λευκότερον·λλοδ τ κατωμαδν βάρος γνοομεν κα τ το βρουςπόμενα. λλ᾽ὁ μν πρ σο τς γλώσσας τ ατοκράτορι διερ-
μηνεύων Παναγιώτης τόν τε βαρ
ν τοτον τς δουλείας ζυγν κα τν π τν τράχηλον ντεθεσαν ζεύγλην πολλάκις δύρετο· λλ᾽ἐγ τς τοιαύτας φύσεις δυναμένας τυραννίδας πηρετεν μακάρισα κα νν οχ ττον μακαρίζω, ε γε πρς ρετν κα μ πρς κακίαν φορ· στι γρ μέσον πρς κατέραν· ε μν ον τ συμφέροντα καταβάλλει τις πρς τς κος τν
ρχόντων κα πρ τν πανταχο πολιτειν κα δήμων σπουδάζει, ρετ κα πολλς τς χάριτας τοιοτος ξει πρς θεο νον κα λόγον νικώσας· ε δ τοναντίον τούτων ( μή γένοιτο) συμβήσεται, κακία κα πολλ τ ντιπίπτοντα.
Πολλο
πανταχο ο χειμνες, σύγκριτα, λογιώτατε, τ ναυάγια, ν χρ μλλον α συμφοραί, κύκλωσαν μς τ κακς α μέλισσαι κηρίον· ν τ θεον πινυστάξ, τ πν, φε,νατραπήσεται τας πρ λόγον εσφορας κα τας βαρείαις εσπράξεσιν. καταδρομ τν φορολόγων δυσώπητος, τ πήκοον πικαλεται τν θάνατον μλλον τ ζν. Ο δ τς μετέρας δοκοντες εναι αλς χείρονες τς λλοτρίας· ν τριχ τις διανέμοι τούτους, οκ ν μάρτοι· ο μν καταπονούμενοι εχαρίστως τελοσι τ δίδραχμον, ο δ συμμερίζονται τος λαμβάνουσι κα τραχέως παιτοσι κα πηνς, τρίτη δ μερς κα κακοσχολωτέρα περ λστείας λέγειν τε κα κούειν σπουδάζει κα πλα κινε κατ τν γειτονούντων· κα καθάπερ κάλαμος π σφοδρν δε κκεσε...
μεταφερομένη πνευμάτων, οτω νν τ πήκοον· σταθέστερον δήπου φέρεται τν Ερίπου παλιρροιν· γρ νν διωγμς ποκρύπτει τν το Νέρωνος κα τν λλων λληνιστν. Περ δ το στρατάρχου φήμη λέγει πανταχο πολλά, τι σταθερωτέρας φρενς νθρωπος καγαν πεπνυμένος, φίλα τος π χερα φρονε κα πιεικς φύσει, τρυτάνης (ς λέγεται) δικαιότερος· γένοιτό τι χρηστν
δι
ατο κα τν λπίδων ξιον ν ταύτ τ κακίστ τν χρόνων φορ. Κα περ μν τοτων λις, σ δέ μοι, πανευγενς αμα,μ κατόκνει τ καθ᾽ἡμς ψυχαγωγεν γράμμασιν μς τε παραμυθούμενος κα τος κακος το γήρατος δορυφόρους. Ερρωσο.
κ τς βαθυσκίου Γούβας τν γράφων
´
αχοζ
Μεταγειτνινος «1677 ».
ξ Ατωλίας τριγέρων Εγένιος.

3. Σχόλια

Τ
δοκιμωτάτ δερμηνε το ατοκράτορος: Ο Όσιος Ευγένιος προ-
σφωνεί τον Αλέξανδρον «δοκιμώτατον», δηλαδή εξόχως ικανόν,
δοκιμασμένον. Αυτοκράτωρ είναι ο Σουλτάνος ως κυρίαρχος και
των πάντων εξουσιαστής. Ο Ευγένιος διατηρεί τον Βυζαντινόν τίτ-
λον «αυτοκράτωρ» διπλωματικώς και δια λόγους σκοπιμότητος,
προστατεύων τοιουτοτρόπως και τον αποδέκτην της επιστολής.
ξιώθημεν γαθ τύχ προλαβόντως τν τιμίων σου γραμμάτων:
Έλαβον, κατά καλήν τύχην, προσφάτως το πολύτιμον γράμμα σου.
Η φράσις «Τύχ
γαθ» είναι κατάλοιπον της αρχαιότητος·
χρησιμοποιείται και σήμε
ρον ως κεφαλίς διατυπουμένων εις αρ-
χαίαν γλώσσαν ψηφισμάτων.
ναπαύω τν πόθον:
ικανοποιώ την σφοδράν επιθυμίαν μου.
πρ
πολλο: από πριν, από πολύν χρόνον.
σμεν: Είναι ρήμα χρόνου ενεστώτος πρώτου προσώπου πληθυντικού αριθ-
μού του ρήματος οίδα=γνωρίζω
(ίσμεν - γνωρίζω). Ο πληθυντικός
αριθμός χρησιμοποιείται χάριν ευγενίας προς τον αποδέκτην.
πως νν χεις κα ν τίσιν: πς χεις (είσαι) και με τι ασχολείσαι.
οδ πρ τν γραμμάτων διέλαθεν μς: αυτά τα οποία δεν διέ-
φυγον της προσοχής μου και πριν
λάβω το γράμμα σου, τα εγνώ-
ριζα εκ των προτέρων.
κλίσις, ν χεις πρς τ καλά: η κλίσις που έχεις προς επιτέλεσιν
καλών έργων.
πρς τ κρείττονα τν πραγμάτων ροπ λευκότερον: η ροπή σου
εμφανώς προς τα ανώτερα.
λλοδ τ κατωμαδν βάρος γνοομεν κα τ το βάρους πό-
μενα:
αλλά ούτε αγνοώ (άρα καλώς γνωρίζω) το επί των ώμων
σου βάρος, δηλαδή το βάρος της δουλείας και κυρίως την μεγά-
λην ευθύνην σου ως διερμηνεύς και τους επικρεμαμένους κινδύ-
νους.
λλ᾽ὁ μν πρ σο τς γλώσσας τ ατοκράτορι διερμηνεύων Πα-
ναγιώτης …
δύρετο:
Ο προκάτοχός σου διερμηνεύς του
Σουλτάνου Παναγιώτης ωδύρετο, δια τον βαρύν ζυγόν της δουλείας
και δια την εκ του αξιώματος ευθύνην, η οποία εβάρυνεν επί των
ώμων του, όπως βαρύνει (τα αροτριώντα βόδια) ο δια της ζεύγλης
επί του τραχήλου των προσδενόμενος ζυγός. Η μεταφορά από τον
γεωργικόν βίον της εποχής, κατά την οποίαν εχρησιμοποιείτο δια
το όργωμα των αγρών το ησιόδειον άροτρον. Εκατέρωθεν του καμ-
πύλου μέρους του ζυγού, που επικάθηται επί του τραχήλου των δυο
αροτριώντων ζώων (βοδιών κατά κύριον λόγον) υπάρχουν δύο ζεύ-
γλαι (ζέβλες) με ελαφράν καμπυλότητα, δια να προσδένωνται κά-
τωθεν του λαιμού του ζώου και να στερεώνεται ο σύρων το άρο-
τρον ζυγός.
λλ᾽ἐγ τς τοιατας φύσεις… φορ: αλλ’εγώ εθεωρούσα (γενι-
κώς
) ευτυχείς (λόγω της δεξιότητας και ευελιξίας των) τους αν-
θρώπους εκείνους, που είχαν την ικανότητα να υπηρετούν τυ-
ραννικά καθεστώτα, και τώρα (λόγω ηυξημένων δυσκολιών και κιν-
δύνων) μακαρίζω όχι ολιγώτερον, εάν μάλιστα η υπηρεσία των απο-
βλέπει εις την αρετήν (το καλόν) και όχι εις το κακόν.
στι γρ μέσον πρς κατέραν: διότι υπάρχει μέσον (μεσότης) προς κάθε
μίαν (κατάστασι, στάσιν, συμπεριφοράν).
ε
μν ον τ συμφέροντα …σπουδάζει: εάν μεν (με ενδιαφέρον) με-
ταφέρη εις τους κυβερνώντας (τους εξ
ουσιάζοντας) όσα είναι συμ-
φέροντα (δια τους υπηκόους) και παντού επιδεικνύει (έντονον) εν-
διαφέρον δια τας πολιτείας και τους δήμους.
ρετ κα πολλς χάριτας …πρ λόγον νικώσας: η ενέργειά του
αυτή είναι ενάρετος και (αυτός) πολλήν από μέρους του Θεού
θα
έχει χάριν, υπερβαίνουσαν την σκέψιν και την λογικήν (των αν-
θρώπων).
ε δέ τοναντίον …πολλ τ ντιπίπτοντα: εάν δε συμβαίνει το αν-
τίθετον (εάν κατάλλον ασύμφορον τρόπον βλαπτικώς ενεργή) -
πράγμα που εύχομαι να μη συμβή - επέρχεται κακία (συμφορά) και
πολλά επακόλουθα.
ο χειμνες: (μεταφορικώς) αι συμφοραί, τα δεινά.
σύγκριτα τ ναυάγια: υπερβολικά (χωρίς σύγκρισιν) τα δυστυχήματα.
ν χρ α συμφοραί: έκφρασις μεταφορικώς δηλούσα το μέγεθος των συμ-
φορών = μέχρι της επιδερμίδος του σώματος έφθασαν αι συμφο-
ραί.
κύκλωσαν μς τ κακ ς α μέλισσαι κηρίον: χαρακτηριστική η
μεταφορική εικόνα = περιεκύκλωσαν ημάς αι συμφοραί, όπως αι
μέλισσαι (το σμήνος των μελισσών) περικυκλώνουν την κηρύθραν.
ν τ θεον πινυστάξ: μεταφορική η εικόνα από τα ανθρώπινα: αν μας
αφήσει (αν αδιαφορήσει λόγω της αμαρτωλότητός μας) ο Θεός.
φε, τ πν νατραπήσεται: αλοίμονον τότε, τα πάντα θα ανατραπούν.
τας παρ λόγον συμφορας κα τας βαρείαις εσπράξεσιν: από τας
παρά λόγον (υπερβολικάς) εισφοράς και τας βαρείας εισπράξεις
(την αδυσώπητον φορολογίαν).
καταδρομ τν φορολόγων δυσώπητος: η επιδρομή των εισπρα-
κτόρων του φόρου είναι αδύνατον να αντιμετωπισθεί.
τ πήκοον … τ ζν: οι υπήκοοι (οι υπόδουλοι Έλληνες) επιζητούν τον
θάνατον μάλλον (προτιμούν μάλλον να αποθάνουν) παρά να
ζουν.
ο δ τς μετέρας …χείρονες τς λλοτρίας: όσοι δε νομίζομεν (θε-
ωρούνται φαίνονται) ότι ανήκουν εις ημάς (εις το γένος μας) εί-
ναι χειρότεροι των ξένων (των κατακτητών).
ν τριχ τις διανέμοι τούτους οκ ν μάρτοι: αν κάποιος διαχωρί-
ση αυτούς (τους φορολόγους) εις τρεις κατηγορίας, δεν θα κάμει
λάθος.
ο μν καταπονούμενοι εχαρίστως τελοσιν τ δίδραχμον: άλλοι
μεν εξαντλούμενοι από την καταπίεσιν ευχαρίστως πληρώνουν τον
φόρον.
ο δ συμμερίζονται τος λαμβάνουσι… κα πηνς: άλλοι δε συ-
νεργαζόμενοι (με τους φοροεισπράκτορας) και λαμβάνοντες με-
ρίδιον απαιτούν με σκληρότητα την καταβολήν του φόρου.
τρίτη δ μερίς … σπουδάζει: το τρίτον δε μέρος (των φοροεισπρα-
κτόρων) που είναι οκνηροί ασχολείται με συζητήσεις και ληστεί-
ας.
κα πλα κινε κατ τν γειτονούντων: και με χρήσιν όπλων απειλεί
τους γείτονας.
κα καθάπερ κάλαμος… τ πκοον: και όπως το καλάμι, πληττόμε-
νον από τους ανέμους είναι σαλευόμενον, έτσι (ασταθείς και σα-
λευόμενοι) είναι οι υπήκοοι (υπόδουλοι) Έλληνες.
σταθέστερον δήπου φέρεται τν Ερίπου παλιρροιν: (οι υπόδουλοι
Έλληνες) ευρίσκονται εις μεγαλυτέραν αστάθειαν από την πα-
λίρροιαν του Ευρίπου (από τα άνω και κάτω φερόμενα νερά της πα-
λίρροιας του Ευρίπου). Αι μεταφοραί και αι εικόνες είναι χαρα-
κτηριστικαί. Ο Όσιος Ευγένιος παρομοιάζει την ρευστότητα της κα-
ταστάσεως και τας εξ αυτής συμφοράς των υποδούλων Ελλήνων
με ασταθές καλάμι που πλήττουν οι άνεμοι και τα αενάως κινού-
μενα θαλάσσια ρεύματα εις τον πορθμόν του Ευρίπου.
γρ νν διωγμός …τν λληνιστν: ο διωγμός, τον οποίον υφίστανται
τώρα οι Έλληνες, είναι κατώτερος από τον εναντίον των Χριστιανών
διωγμόν του Νέρωνος (Ρωμαίου αυτοκράτορος) και των άλλων ει-
δωλολατρών διωκτών. Ελληνιστάς αποκαλεί τους ειδωλολάτρας
διώκτας των Χριστιανών ως πιστεύοντας (όπως οι αρχαίοι Έλλη-
νες) εις τα είδωλα.
περ το στρατάρχου φήμη λέγει πανταχο πολλά: διά τόν στρατάρχην φημολογούνται πολλά. Προφανώς πρόκειται περί ανωτάτου Τούρκου άρχοντος· η χρήσις του όρου «στρατάρχης» είναι αλληγορική.
τι σταθερωτέρας φρενς νθρωπος κα γαν πεπνυμένος: ότι είναι άνθρωπος με σωφροσύνην και λίαν συνετός.
φίλα τος π χερα φρονε κα πιεικς φύσει: (και ότι) διάκειται φιλικώς προς τους ευρισκομένους υπό την εξουσίαν του και είναι εκ
φύσεως (από χαρακτήρος) επιεικής.
τρυτάνης (ς λέγεται) δικαιότερος: και (καθώς λέγεται) είναι περισ-
σότερον δίκαιος και από ζυγόν ακριβείας. τρυτάνη: η γλωττίς του
ζυγού, ο ζυγός, η ζυγαριά, η πλάστιγγα.
γένοιτό τι χρηστόν …φορ: είθε να γίνει (να πραγματοποιηθεί) από αυ-
τόν κάτι χρήσιμον (επωφελές) και αντάξιον των ελπίδων (των προσ-
δοκιών) μας εις αυτήν την κακήν (και δύσκολον) χρονικήν περίο-
δον.
περ τούτων λις: διαυτά (τους άρχοντας και την εν γένει κατάστασιν)
αρκετά (εγράφησαν).
πανευγενς αμα: (γλυκυτάτη προς τον αποδέκτην προσφώνησις) εσύ, που
είσαι από το γένος μας (από το αίμα μας) ευγενέστατος.
μ κατόκνει: μη διστάζεις, μην αμελείς.
ψυχαγωγεν τ καθ᾽ἡμς γράμμασι: να δίδεις εις εμέ με τα γράμμα-
τά σου ψυχικήν χαράν (αγαλλίασιν).
παραμυθούμενος κα τος κακος το γήρατος δορυφόρους: και να με παρηγορείς δια τα εκ του γήρατος δυσάρεστα (τα κακά, ασθενείας και τα όμοια, που είναι επακόλουθα του γήρατος). Ότε το έτος
1677 έγραφεν εκ Βραγγιανών ο Όσιος Ευγένιος την επιστολήν υπε-
ρέβη το εξηκοστόν έτος της ηλικίας του, θεωρούμενος με τα δε-
δομένα της εποχής γέρων, διό και υπογράφεται «Ο εξ Αιτωλίας τρι-
γέρων Ευγένιος».

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλιά σας είναι ευπρόσδεκτα όταν διατυπώνονται με ευπρέπεια και ευγένεια.